ਅਮਰੀਕਾ, ਇਜ਼ਰਾਇਲ-ਇਰਾਨ ਜੰਗ ਕਾਰਨ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਸੰਕਟ ਵਧਿਆ

ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਰਿਫਾਇਨਰੀਆਂ ‘ਤੇ ਹਮਲੇ ਮਗਰੋਂ ਕੀਮਤਾਂ ਹੋਰ ਵਧੀਆਂ
ਸਰੀ, (ਿਦਵਰੂਪ ਕੌਰ): ਬੀਤੀ 28 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ, ਇਜ਼ਰਾਇਲ-ਇਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜੰਗ ਹੁਣ ਤੱਕ ਖਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਸੰਕਟ ਿਚੰਤਾਜਨਕ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਰਾਨ ਨੇ ਕਤਰ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਤਰਲ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੈਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਇੱਕ ਤੇਲ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਅਤੇ ਕੁਵੈਤ ਦੀਆਂ ਦੋ ਗੈਸ ਇਕਾਈਆਂ ‘ਤੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਦਾਗੇ।
ਇਹ ਹਮਲੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਜਦੋਂ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪਾਰਸ ਗੈਸ ਖੇਤਰ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਤਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 2 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਡਰੋਨ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਰਲ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਉਤਪਾਦਨ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਕਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਾਸ ਲੱਫਾਨ ਤਰਲ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਸਹੂਲਤ ‘ਤੇ ਇਰਾਨੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਤਪਾਦਨ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
ਕਤਰ ਐਨਰਜੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਾਅਦ ਅਲ-ਕਾਬੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਰਾਨੀ ਹਮਲੇ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਤਰਲ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਨਿਰਯਾਤ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ 17 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਪਦੰਡ ਬ੍ਰੈਂਟ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਛੇਤੀ 119 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਦੀਆਂ ਥੋਕ ਕੀਮਤਾਂ 25 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੱਕ ਵੱਧ ਗਈਆਂ।
ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੋਲ ਦੀ ਔਸਤ ਕੀਮਤ ਮਹਿਜ਼ 18 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ 86 ਸੈਂਟ ਵੱਧ ਕੇ 29 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦਾ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕਰ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ ਪੈਟਰੋਲ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਉਛਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਯੁੱਧ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਬ੍ਰੈਂਟ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸਿਖਰ ‘ਤੇ 126 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਊਰਜਾ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਇਹ ਰੁਕਾਵਟ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਊਰਜਾ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਦੱਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਊਰਜਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ‘ਚ ਅਥਾਹ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਕੈਨੇਡਾ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਜੀ-7 (G7) ਸਮੂਹ ਦੇ ਹੋਰ ਸੱਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਇਰਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਦੀ ਜਲਡਮਰੂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਮਾਰਗ ‘ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦਵਾੜੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
ਇਸ ਬਿਆਨ ‘ਤੇ ਯੂਕੇ, ਫ਼ਰਾਂਸ, ਜਰਮਨੀ, ਇਟਲੀ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਵੱਲੋਂ ਦਸਤਖ਼ਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਨੇ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਬਿਆਨ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ।
ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਜਲਡਮਰੂ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਆਵਾਜਾਈ ਯਕੀਨੀ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਪਰ ਕੋਈ ਠੋਸ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਭੇਜੇ ਜਾਣਗੇ।
ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਡੇਵਿਡ ਮੈਕਗਿੰਟੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਟਰੰਪ ਦੀ ਨੈਟੋ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਤੋਂ ਮਦਦ ਦੀ ਅਪੀਲ ਨਾਲ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਜਿੱਠ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਬੋਰਿਸ ਪਿਸਟੋਰੀਅਸ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਕੋਈ ਫੌਜੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। “ਇਹ ਸਾਡੀ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਹ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ,” ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ।
ਯੂਕੇ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਕੀਰ ਸਟਾਰਮਰ ਨੇ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਮਿਸ਼ਨ ਕਦੇ ਵੀ ਨੈਟੋ ਮਿਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
ਹੋਰਮੁਜ਼ ਦੀ ਜਲਡਮਰੂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੇਲ ਮਾਰਗ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ 30 ਮੀਲ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਹਿਤ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਕੁਵੈਤ, ਇਰਾਕ, ਕਤਰ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਤਰਲ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਉਤਪਾਦਕ ਦੇਸ਼ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਲ ਟੈਂਕਰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਭੇਜਦੇ ਹਨ। ਜਲਡਮਰੂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੁੱਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੇਲ ਵਪਾਰ ਦਾ ਲਗਭਗ 20 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ 45 ਫ਼ੀਸਦੀ ਗਲੋਬਲ ਸਲਫ਼ਰ ਨਿਰਯਾਤ ਵੀ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ।
2 ਮਾਰਚ 2026 ਨੂੰ ਇਰਾਨ ਦੇ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜਲਡਮਰੂ ਬੰਦ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਜਹਾਜ਼ ਲੰਘਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਸਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ।
ਊਰਜਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਡੈਨ ਪਿਕਰਿੰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਅਸੀਂ ਸਪਲਾਈ ਲੜੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਕੇ ਹੁਣ ਸਿੱਧੀ ਸਪਲਾਈ ਸਮੱਸਿਆ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ।”
ਜੇਕਰ ਇਰਾਨ ਦੇ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਊਰਜਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ‘ਤੇ ਹਮਲੇ ਜਾਰੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਤੇਲ ਤੇ ਗੈਸ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਅਰਥਚਾਰੇ ਲਈ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੀ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਲਹਿਰ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਹੋਰਮੁਜ਼ ਦੀ ਜਲਡਮਰੂ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਖਾੜੀ ਊਰਜਾ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅੱਜ ਵਿਸ਼ਵ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਕਟ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਾਈਵਾਲ ਦੇਸ਼ ਕੂਟਨੀਤੀ ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਦੀ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸਥਿਤੀ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਫਿਲਹਾਲ, ਸਾਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਖਾੜੀ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ‘ਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੇੜਿਓਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ।