19 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸੌਦਾ: ਅਮਰੀਕੀ ਤਕਨੀਕੀ ਅੜਚਣਾਂ ਦਾ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗਾ ਅਸਰ
ਸਰੀ, (ਦਿਵਰੂਪ ਕੌਰ): ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਬਿਲ ਬਲੇਅਰ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਖਰੀਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕ F-35 ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਡਿਲੀਵਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਮੁਤਾਬਕ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਤਕਨੀਕੀ ਦਿੱਕਤਾਂ ਅਤੇ ਦੇਰੀ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕੈਨੇਡਾ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਔਟਵਾ ਦੇ ਆਰਡਰ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗਾ। ਇਹ ਬਿਆਨ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਹਿਸ ਛਿੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਕੀ ਹੈ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਕੈਨੇਡਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਇਲ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਏਅਰ ਫੋਰਸ (RCAF) ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ CF-18 ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ 88 ਨਵੇਂ F-35 ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸੌਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੌਦਾ ਲਗਭਗ 19 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ ਹੈ। ਯੋਜਨਾ ਮੁਤਾਬਕ ਪਹਿਲੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਡਿਲੀਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਤੈਅ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਬੇੜਾ 2032 ਤੋਂ 2034 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੈਨੇਡਾ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
ਪਰ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਆਈ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅਮਰੀਕੀ ਕੰਪਨੀ ਲਾਕਹੀਡ ਮਾਰਟਿਨ (Lockheed Martin) ਨੂੰ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਅਤੇ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਅੱਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਕਨੀਕੀ ਅੱਪਗ੍ਰੇਡ ਨੂੰ “ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਰਿਫਰੈਸ਼ 3” (TR-3) ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇਰੀ ਕਾਰਨ ਅਮਰੀਕੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ (ਪੈਂਟਾਗਨ) ਨੇ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਵੇਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਡਿਲੀਵਰੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਤਕਨੀਕੀ ਖਾਮੀਆਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬੈਕਲੌਗ (ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸਟਾਕ) ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਬਲੇਅਰ ਦਾ ਪੱਖ ਇਸ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਸਥਿਤੀ ‘ਤੇ ਬੋਲਦਿਆਂ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਬਿਲ ਬਲੇਅਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰਾ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਵਾਰੀ ਆਉਣ ਤੱਕ ਇਹ ਮਸਲੇ ਹੱਲ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਬਲੇਅਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਡਿਲੀਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕੰਪਨੀ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦਾ ਦਿੱਕਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਹੈ।
ਬਲੇਅਰ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਅਸੀਂ ਉਤਪਾਦਨ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਿੱਛੇ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਾਡੇ ਜਹਾਜ਼ ਤਿਆਰ ਹੋਣਗੇ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੱਲ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਅਸੀਂ ਸਥਿਤੀ ‘ਤੇ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਹਾਂ।”
ਤਕਨੀਕੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਹੱਲ TR-3 ਅੱਪਗ੍ਰੇਡ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਡਿਸਪਲੇਅ ਸਕ੍ਰੀਨ, ਮੈਮੋਰੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਪਾਵਰ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਪਗ੍ਰੇਡ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨਵੇਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਸੈਂਸਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਲਾਕਹੀਡ ਮਾਰਟਿਨ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਅਤੇ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਜਲਦ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹਨ।
ਰਣਨੀਤਕ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਕੈਨੇਡਾ ਲਈ ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੀਤੀ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹਨ। ਰੂਸ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਰਹੇ ਖਤਰਿਆਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਕੈਨੇਡਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਉੱਤਰੀ ਸਰਹੱਦ (Arctic) ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਨੌਰੈਡ (NORAD) ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਲੋੜ ਹੈ।
ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਰੱਖਿਆ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ 2026 ਦੀ ਡੈੱਡਲਾਈਨ ਖੁੰਝ ਗਈ ਤਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਹਵਾਈ ਫੌਜ ਕੋਲ ਉਡਾਣ ਭਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਬਚਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੌਜੂਦਾ CF-18 ਜਹਾਜ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਹੰਢਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਰਜ਼ੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਇਸ ਸੌਦੇ ‘ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਵੀ ਮੰਡਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਚੋਣਾਂ ਅਤੇ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਰੱਖਿਆ ਸੌਦੇ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਟੈਰਿਫਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ “ਅਮਰੀਕਾ ਫਰਸਟ” ਦੀ ਨੀਤੀ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਨਾ ਪਾਵੇ। ਬਲੇਅਰ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰੱਖਿਆ ਸਬੰਧ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਹਿੱਤਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਅਗਲੇਰੀ ਯੋਜਨਾ ਕੈਨੇਡਾ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਅਰਬਾਂ ਡਾਲਰਾਂ ਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਟੈਸਟਿੰਗ ਅਤੇ ਪਾਇਲਟਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਕੋਲਡ ਲੇਕ (ਅਲਬਰਟਾ) ਅਤੇ ਬੈਗੋਟਵਿਲ (ਕਿਊਬਿਕ) ਦੇ ਏਅਰਬੇਸਾਂ ‘ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। This report was written by Divroop Kaur as part of the Local Journalism Initiative.