ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ‘ਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ‘ਡਿਜੀਟਲ ਸਰਜੀਕਲ ਸਟ੍ਰਾਈਕ’, ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਮਹੀਨੇ 47 ਲੱਖ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਖਾਤੇ ਕੀਤੇ ਬੰਦ

ਸਿਡਨੀ (ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ): ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 16 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਖਤ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੰਕੜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। ਰਾਇਲਟਰਜ਼ (Reuters) ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਨਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲੇ 30 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਲਗਭਗ 4.7 ਮਿਲੀਅਨ (47 ਲੱਖ) ਨਾਬਾਲਗਾਂ ਦੇ ਖਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਜਾਂ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਨਾ ਸਿਰਫ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮਿਸਾਲ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਚਾਹੁਣ ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਡੀਆਂ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜਵਾਬਦੇਹ ਬਣਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਦਮ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ “ਡਿਜੀਟਲ ਸੁਧਾਰ” ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਨਲਾਈਨ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ (Cyberbullying), ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਲਤ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ। ਕਾਨੂੰਨ ਮੁਤਾਬਕ, ਟਿਕਟਾਕ (TikTok), ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ (Instagram), ਸਨੈਪਚੈਟ (Snapchat) ਅਤੇ ਫੇਸਬੁੱਕ (Facebook) ਵਰਗੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 16 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਵੇ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕੰਪਨੀ ਇਸ ਨਿਯਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ‘ਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਡਾਲਰਾਂ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਉਮਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ (Age Verification) ਲਈ ਸਖਤ ਤਕਨੀਕਾਂ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਲੱਖਾਂ ਖਾਤੇ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, 47 ਲੱਖ ਖਾਤਿਆਂ ਦਾ ਬੰਦ ਹੋਣਾ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖਾਤੇ ਅਜਿਹੇ ਸਨ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਗਲਤ ਦੱਸ ਕੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਨਵੀਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਇਓਮੀਟ੍ਰਿਕ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਆਈਡੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਰਜ਼ੀ ਖਾਤਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਦੀ ਇੱਕ ਮਾਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰਾ ਬੱਚਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਫੋਨ ‘ਤੇ ਚਿਪਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸੁਭਾਅ ਚਿੜਚਿੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਖਾਤਾ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਹਰ ਖੇਡਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰਾਹਤ ਹੈ।”
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਪਾਬੰਦੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੱਖ ਵੀ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨ ਵਰਗ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੈ। ਕਈ ਟੀਨਏਜਰਜ਼ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਜ਼ਰੀਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਬੱਚੇ ਇਸ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ “ਵਰਚੁਅਲ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਨੈੱਟਵਰਕ” (VPN) ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੋਰ-ਮੋਰੀਆਂ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੀ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਬਦਲ ਕੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਚਲਾ ਸਕਣ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਹੋਰ ਸਖਤ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਜਾਣਗੇ। ਡਿਜੀਟਲ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਿੱਲੀ ਅਤੇ ਚੂਹੇ ਦੀ ਦੌੜ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬੱਚੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਲੱਭਣਗੇ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਆਪਣੀ ਤਕਨੀਕ ਅਪਡੇਟ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ।
ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ। ਮੈਟਾ (Meta) ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਿੱਗਜਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣਾ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿੱਜਤਾ (Privacy) ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਖਤ ਰਵੱਈਏ ਅੱਗੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝੁਕਣਾ ਪਿਆ ਹੈ।
ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਕਲੀ ਬੁੱਧੀ (AI) ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਖਾਤਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਆਲੋਚਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲੀਏ ‘ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨ ਵਰਗ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਮੁਨਾਫੇ ਨਾਲੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਇਸ ਕਦਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗਹੁ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਲਿਆਉਣ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦਾ ਇਹ ਮਾਡਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਫਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਗਲੋਬਲ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ, ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਛਵੀ (Body Image) ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਫਿਲਹਾਲ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮਾਹੌਲ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਕਰੀਨਾਂ ਬੰਦ ਹਨ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨੇ ਇਹ ਤੈਅ ਕਰਨਗੇ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਪਾਬੰਦੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਡਿਜੀਟਲ ਚੋਰ-ਮੋਰੀਆਂ ਦਾ ਨਵਾਂ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।