ਇਰਾਨ ਜੰਗ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੇ ਹਿਲਾਈ ਦੁਨੀਆ, ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ

ਸਰੀ, (ਿਦਵਰੂਪ ਕੌਰ): ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ । ਇਕ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਿੰਗਾਈ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਧਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਾਰਨ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਉਛਾਲ ਨੇ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਨੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ‘ਤੇ ਪਾਣੀ ਫੇਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ । ਵਾਲ ਸਟ੍ਰੀਟ ਨੂੰ ਹੁਣ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਐਸ ਐਂਡ ਪੀ 500 ਇੰਡੈਕਸ ਵਿੱਚ 1.4 ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਲਾਭ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ । ਡਾਓ ਜੋਂਸ ਇੰਡਸਟਰੀਅਲ ਐਵਰੇਜ 768 ਅੰਕ ਯਾਨੀ 1.6 ਫੀਸਦੀ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਜਦਕਿ ਨੈਸਡੈਕ ਕੰਪੋਜ਼ਿਟ ਵਿੱਚ 1.5 ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਕਮੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ।
ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਾਲਾਤ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਰਹੇ । ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਕੈਨੇਡਾ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਬੈਂਚਮਾਰਕ ਵਿਆਜ ਦਰ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਸ ਐਂਡ ਪੀ/ਟੀ ਐਸ ਐਕਸ ਕੰਪੋਜ਼ਿਟ ਇੰਡੈਕਸ 616.42 ਅੰਕ ਡਿੱਗ ਕੇ 32,312.67 ‘ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਇਆ । ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨ ਉਦੋਂ ਹੋਰ ਵੱਧ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮੁੱਖ ਵਿਆਜ ਦਰ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ । ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਨੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਟੌਤੀਆਂ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਪਣਾਈ ਹੈ । ਹਾਲਾਂਕਿ ਫੈਡਰਲ ਅਧਿਕਾਰੀ 2026 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਟੌਤੀ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਚੇਅਰਮੈਨ ਜੇਰੋਮ ਪਾਵੇਲ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ।
ਜੇਰੋਮ ਪਾਵੇਲ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਫਿਲਹਾਲ ਸਹੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੇ ਟੈਰਿਫਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਡੂੰਘੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤੀ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਟੈਰਿਫ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਲੈਣਗੇ । ਇਸ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਨੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਡਰ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹਨ । ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਭੂ-ਸਿਆਸੀ ਤਣਾਅ ਨੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ‘ਤੇ ਸਵਾਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਵੱਡੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਪਿੱਛੇ ਖਿੱਚ ਲਏ ਹਨ ।
ਤੇਲ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਜਾਰੀ ਹੈ । ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰੈਂਟ ਕਰੂਡ ਦੀ ਕੀਮਤ ਲਗਭਗ 70 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਸੀ, ਜੋ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਵੱਧ ਕੇ 107.38 ਡਾਲਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ । ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 3.8 ਫੀਸਦੀ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੈ । ਅਮਰੀਕੀ ਕਰੂਡ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵੀ ਲਗਭਗ 99 ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 96.32 ਡਾਲਰ ‘ਤੇ ਸਥਿਰ ਹੋਈ । ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਊਰਜਾ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਈ ਰੁਕਾਵਟ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਇਹ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉੱਚੀਆਂ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਲਈ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਲਹਿਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਰਾਨ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਸਲਾਮਿਕ ਰਿਪਬਲਿਕ ਹੁਣ ਕਤਰ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਦੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ‘ਤੇ ਹਮਲੇ ਕਰੇਗਾ । ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਇਰਾਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ‘ਸਾਊਥ ਪਾਰਸ’ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਫੀਲਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ‘ਤੇ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਨੇ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ । ਊਰਜਾ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਾਏਗੀ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਨਾਲ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਆਮ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਜੇਬ ‘ਤੇ ਪਵੇਗਾ ।
ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ । ਜੇਕਰ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਲਈ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਘਟਾਉਣਾ ਲਗਭਗ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ । ਇਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣਗੇ, ਸਗੋਂ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵੀ ਰੁਕ ਜਾਵੇਗਾ । ਵਾਲ ਸਟ੍ਰੀਟ ‘ਤੇ ਆਈ ਇਹ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਹੁਣ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ । ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਇਸ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਆਰਥਿਕ ਮਾਰ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸਥਿਰਤਾ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾ ਸਕੇ । This report was written by Divroop Kaur as part of the Local Journalism Initiative.