ਇਰਾਨ ਜੰਗ :ਵਿਸ਼ਵ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ’ਤੇ ਭਾਰੀ ਅਸਰ

ਰੂਸ ਇਸ ਜੰਗ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੇਤੂ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਅਤੇ ਕਮਾਇਆ ਭਾਰੀ ਮੁਨਾਫਾ

ਸਰੀ, (ਦਿਵਰੂਪ ਕੌਰ): ਅਮਰੀਕਾ-ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਦੇ ਗਠਜੋੜ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋ ਰਹੀ ਜੰਗ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਬੀਤੀ 28 ਫਰਵਰੀ 2026 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲੋਕ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀਆਂ ਸੰਯੁਕਤ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਇਰਾਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਮਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ। ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ “Operation Epic Fury” ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਆਪਣੇ Truth Social ਖਾਤੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਮਕਸਦ ਇਰਾਨ ਨੂੰ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਹੈ।ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ CENTCOM ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ, ਸਮੁੰਦਰੀ, ਜ਼ਮੀਨੀ ਅਤੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਸਮੇਤ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਥਿਆਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਦੇ 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਟੀਚਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਪਰ ਇਸ ਜੰਗ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਫ਼ੌਜੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਅਰਬਾਂ ਡਾਲਰਾਂ ਦੇ ਖ਼ਰਚੇ ਦੀ, ਆਮ ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪਏ ਬੋਝ ਦੀ, ਰੂਸ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਕ ਚਾਲਾਂ ਦੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਕਾਰਨ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਤਬਾਹੀ ਦੀ।
ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਕਿੰਨਾ ਖ਼ਰਚ ਕੀਤਾ?
ਪਹਿਲੇ 100 ਘੰਟਿਆਂ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਖ਼ਰਚਾ ਅਸਮਾਨ ਛੂਹਣ ਲੱਗਾ। CSIS (Center for Strategic and International Studies) ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਐਪਿਕ ਫਿਊਰੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 100 ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਲਾਗਤ 3.7 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਸੀ, ਭਾਵ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲਗਭਗ 891 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ।
ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸੋਚੋ: ਹਰ ਘੰਟੇ ਅਮਰੀਕਾ ਇਸ ਜੰਗ ਉੱਤੇ ਲਗਭਗ 90 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਖ਼ਰਚ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।ਪਹਿਲੇ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਲਗਭਗ 779 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਖ਼ਰਚ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ, ਜਲ-ਸੈਨਾ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਫ਼ੌਜੀ ਸੰਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਤੈਨਾਤ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵਾਧੂ 630 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਆਇਆ।
ਪੈਂਟਾਗਨ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਖ਼ਰਚਾ
1 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨਪੈਂਟਾਗਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਜੰਗ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ 1 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜੂਨ 2025 ਦੀ 12-ਦਿਨਾਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ THAAD ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਭੰਡਾਰ ਦਾ 30 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਖ਼ਰਚ ਕਰ ਲਿਆ। Warspend ਇੱਕ THAAD ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਦੀ ਕੀਮਤ 12.7 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਹੈ।
ਕੁੱਲ ਖ਼ਰਚਾ 33 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ
Brown University ਦੀ 2025 Costs of War ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, 7 ਅਕਤੂਬਰ 2023 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੂੰ 21.7 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਯਮਨ, ਇਰਾਨ ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਉੱਤੇ 9.65 ਤੋਂ 12.07 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਖ਼ਰਚ ਕੀਤੇ ਯਾਨੀ ਕੁੱਲ 31.35 ਤੋਂ 33.77 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਅਤੇ ਹਿਸਾਬ ਅਜੇ ਜਾਰੀ ਹੈ।
ਇਹ ਸਾਰਾ ਪੈਸਾ ਅਮਰੀਕੀ ਕਰਦਾਤਾਵਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਜੰਗ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਈ ਗਈ।
ਸੋਚੋ: ਇਸ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਘਰ ਬਣ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਸਕੂਲ ਚੱਲ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਧਮਾਕਿਆਂ ਦੀ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਗਿਆ।
ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਕੀ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਕੀ ਗੁਆਇਆ?
ਟਰੰਪ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਜੰਗ ਨਾਲ ਇਰਾਨ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਦੇ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਅਯਾਤੁੱਲਾ ਅਲੀ ਖਾਮੇਨੇਈ ਦੀ ਮੌਤ ਵੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਕਈ ਫ਼ੌਜੀ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਇਹ “ਜਿੱਤ” ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗੀ ਸਾਬਤ ਹੋਈ।
ਕੀ ਗੁਆਇਆ?
ਫ਼ੌਜੀ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ: ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ 6 ਫ਼ੌਜੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 18 ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ। Warspend ਇਹ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਖਾਲੀ ਹੋਇਆ: ਕੁਝ THAAD ਅਤੇ SM-6 ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਭੇਜੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਏਸ਼ੀਆ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਖੇਤਰ ਲਈ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈ ਹੈ।
ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਸਮਾਨ ਛੂਹ ਗਈਆਂ: ਹਾਰਮੁਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੋਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 27 ਸੈਂਟ ਪ੍ਰਤੀ ਗੈਲਨ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਜੋ 2022 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੇ ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਵਾਧਾ ਸੀ
ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਾਖ਼ ਨੂੰ ਸੱਟ: ਯੂਰਪ, ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਰਬ ਜਗਤ ਨੇ ਇਸ ਜੰਗ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ। ਚੀਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਵਾਂਗ ਯੀ ਨੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਰਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੰਗ ਦੇ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਨਤੀਜੇ ਹੋਣਗੇ।
ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ: ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਜੋ ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣੇ ਸਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਰੂਸ ਮਜ਼ਬੂਤ।
ਰੂਸ ਬਿਨਾਂ ਜੰਗ ਲੜੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਸਾਬਿਤ ਹੋਇਆ
ਇਸ ਸਾਰੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਾਇਦਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈ ਰੂਸ। ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਇੱਕ ਵੀ ਗੋਲੀ ਨਹੀਂ ਚਲਾਈ, ਪਰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਮਾਉਂਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਤੇਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਧਣ ਨਾਲ ਰੂਸ ਮਾਲਾਮਾਲ
ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 100 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜਦੋਂ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੇ ਹਾਰਮੁਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਲਗਾਈ — ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰਸਤਾ ਜਿੱਥੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਲਗਭਗ ਪੰਜਵੀਂ ਹਿੱਸੇ ਤੇਲ ਸਪਲਾਈ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕੀਮਤਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਲਗਭਗ 27 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵੱਧ ਹਨ।