ਸੰਪਾਦਕੀ ਮੰਡਲ
ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਖਤਰਨਾਕ ਯੁੱਧ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹਲਚਲ ਅਤੇ ਡਰ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵੱਲੋਂ ਈਰਾਨ ਖਿਲਾਫ ਵਿੱਢੀ ਗਈ ਮੁਹਿੰਮ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਭੂਗੋਲਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਅਸਰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਗਲੋਬਲ ਊਰਜਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ ਆਮ ਆਦਮੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਤੱਕ ਸਭ ਲਈ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਵੀਰਵਾਰ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਫੀਸਦੀ ਦਾ ਹੋਰ ਉਛਾਲ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਸ ਜੰਗ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਨਾ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਲਮੀ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਹੋਰ ਵੀ ਡੂੰਘਾ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਐਸ ਐਂਡ ਪੀ ਪੰਜ ਸੌ ਦੇ ਫਿਊਚਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਰੋ ਦਸ਼ਮਲਵ ਪੰਜ ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾਓ ਜੋਨਸ ਇੰਡਸਟਰੀਅਲ ਐਵਰੇਜ ਦੇ ਫਿਊਚਰਜ਼ ਵੀ ਜ਼ੀਰੋ ਦਸ਼ਮਲਵ ਛੇ ਫੀਸਦੀ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਗਏ। ਤਕਨੀਕੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਸੂਚਕਾਂਕ ਨੈਸਡੈਕ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵੀ ਜ਼ੀਰੋ ਦਸ਼ਮਲਵ ਪੰਜ ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇਖੀ ਗਈ। ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਡਾਓ ਜੋਨਸ ਆਪਣੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਅੰਕੜੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪੁਖਤਾ ਸਬੂਤ ਹਨ ਕਿ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਯਕੀਨੀ ਅਤੇ ਡਰ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਿਸੇ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ ਵੀ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਲੰਘਦੇ ਦਿਨ ਨਾਲ ਵਿੱਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਖਤਰਨਾਕ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਸ ਮੌਜੂਦਾ ਊਰਜਾ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਾਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਅਤੇ ਜੰਗੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਹਨ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਇਸ ਅਹਿਮ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਕਮੀ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਫੀਸਦੀ ਦਾ ਭਾਰੀ ਉਛਾਲ ਆਇਆ ਸੀ। ਅਮਰੀਕੀ ਬੈਂਚਮਾਰਕ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਚਾਰ ਡਾਲਰ ਬਵੰਜਾ ਸੈਂਟ ਵੱਧ ਕੇ ਇਕਾਨਵੇ ਡਾਲਰ ਸਤੱਤਰ ਸੈਂਟ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਿਆਰ ਬ੍ਰੈਂਟ ਵੀ ਪੰਜ ਡਾਲਰ ਚੌਂਤੀ ਸੈਂਟ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਾਧੇ ਨਾਲ ਸਤਾਨਵੇ ਡਾਲਰ ਬੱਤੀ ਸੈਂਟ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰੈਂਟ ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਲਈ ਸੌ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅੰਕੜੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਅਸਮਾਨੀਂ ਛੂਹ ਰਹੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਖਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ ਹਨ।
ਈਰਾਨ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੋਚੀ ਸਮਝੀ ਰਣਨੀਤੀ ਤਹਿਤ ਖਾੜੀ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਤੇਲ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਫਾਇਨਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਰਥਿਕ ਦਰਦ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਉੱਤੇ ਜੰਗ ਰੋਕਣ ਲਈ ਭਾਰੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਦਬਾਅ ਪੈ ਸਕੇ। ਹਾਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਹਿਮ ਜਲ ਮਾਰਗ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਵੀਹ ਫੀਸਦੀ ਵਪਾਰਕ ਤੇਲ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੇ ਇਸ ਤੰਗ ਪਰ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਾਰਗੋ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਤੇਲ ਦੀ ਭਾਰੀ ਕਮੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ ਸਗੋਂ ਬਾਕੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀਆਂ ਲਾਗਤਾਂ ਵੀ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇਸ ਨੀਤੀ ਨੇ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਅਰਥਚਾਰੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੰਧਕ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਖਮਿਆਜ਼ਾ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭੁਗਤਣਾ ਪਵੇਗਾ।
ਇਸ ਬੇਹੱਦ ਗੰਭੀਰ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਕੁਝ ਹੰਗਾਮੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਊਰਜਾ ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ। ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਚਾਰ ਸੌ ਮਿਲੀਅਨ ਬੈਰਲ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਤੇਲ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤੇਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਵੀ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰਣਨੀਤਕ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੌ ਬਹੱਤਰ ਮਿਲੀਅਨ ਬੈਰਲ ਤੇਲ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਦਮ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਅਸਮਾਨੀਂ ਛੂਹ ਰਹੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸਪਲਾਈ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਹਨ। ਗਰੁੱਪ ਆਫ ਸੈਵਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗਿਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਅਮਰੀਕਾ ਫਰਾਂਸ ਇਟਲੀ ਜਾਪਾਨ ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਊਰਜਾ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲੈਣਾ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਲੱਭਣਾ ਸੀ।
ਪਰ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਰਕਾਰੀ ਉਪਾਅ ਆਰਜ਼ੀ ਰਾਹਤ ਤਾਂ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਪੱਕਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੇ। ਆਕਸਫੋਰਡ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਵਿਸਥਾਰਤ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੈਂਟ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਉਤਰਾਅ ਚੜ੍ਹਾਅ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹਨ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਅਸਥਿਰਤਾ ਲਗਾਤਾਰ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਜਾਂ ਹਾਲਾਤ ਸੁਧਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਸੀਮਾ ਤੈਅ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਗਲੋਬਲ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਆਵਾਜਾਈ ਮੁੜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਯਕੀਨੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਤਦ ਤੱਕ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਆਉਣੀ ਅਸੰਭਵ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਆਕਸਫੋਰਡ ਦੇ ਮਾਹਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਖਤ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਖਬਰਾਂ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਇੱਕ ਸੌ ਚਾਲੀ ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੱਕ ਵੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਘੰਟੇ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਬਦਲਾਅ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਸਾਲ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਭ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬੰਦ ਰਹਿਣ ਦਾ ਡਰ ਹੈ। ਇਸ ਡਰ ਨੇ ਆਲਮੀ ਅਰਥਚਾਰੇ ਲਈ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕਮਰ ਤੋੜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਧਣ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਧਣ ਨਾਲ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਰੁਕ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੀ ਦਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਯੂਰਪੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਵੀ ਕੁਝ ਖਾਸ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਡੈਕਸ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦਾ ਐਫ ਟੀ ਐਸ ਈ ਸੌ ਲਗਭਗ ਸਥਿਰ ਰਹੇ ਜਦਕਿ ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਸੀ ਏ ਸੀ ਚਾਲੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਰੋ ਦਸ਼ਮਲਵ ਚਾਰ ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਏਸ਼ੀਆਈ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਸ ਆਰਥਿਕ ਸੁਨਾਮੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਪਿਆ ਹੈ। ਵਪਾਰ ਦੌਰਾਨ ਟੋਕੀਓ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਿੱਕੇਈ ਦੋ ਸੌ ਪੱਚੀ ਸੂਚਕਾਂਕ ਇੱਕ ਫੀਸਦੀ ਡਿੱਗ ਕੇ ਚੁਰੰਜਾ ਹਜ਼ਾਰ ਚਾਰ ਸੌ ਬਵੰਜਾ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਕੋਸਪੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜ਼ੀਰੋ ਦਸ਼ਮਲਵ ਪੰਜ ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਕਮੀ ਆਈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਚਵੰਜਾ ਸੌ ਤਿਰਾਸੀ ਉੱਤੇ ਬੰਦ ਹੋਇਆ। ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਦਾ ਹੈਂਗ ਸੇਂਗ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵੀ ਜ਼ੀਰੋ ਦਸ਼ਮਲਵ ਸੱਤ ਫੀਸਦੀ ਹੇਠਾਂ ਆ ਕੇ ਪੱਚੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸੱਤ ਸੌ ਸੋਲਾਂ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਚੀਨ ਦਾ ਸ਼ੰਘਾਈ ਕੰਪੋਜ਼ਿਟ ਸੂਚਕਾਂਕ ਵੀ ਜ਼ੀਰੋ ਦਸ਼ਮਲਵ ਇੱਕ ਫੀਸਦੀ ਡਿੱਗਿਆ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਐਸ ਐਂਡ ਪੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਦਸ਼ਮਲਵ ਤਿੰਨ ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਕਰੰਸੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡਾਲਰ ਅਤੇ ਯੂਰੋ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਡਾਲਰ ਜਾਪਾਨੀ ਯੇਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਸੌ ਅਠਵੰਜਾ ਦਸ਼ਮਲਵ ਬਾਹਠ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਯੂਰੋ ਵੀ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਾਮੂਲੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਰਤਾਰਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਿੰਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਅਛੂਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਬਿਲਕੁਲ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਹ ਮੌਜੂਦਾ ਜੰਗ ਸਿਰਫ਼ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਜਾਂ ਇਲਾਕਾਈ ਝਗੜਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪੂਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਭੁਗਤਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੂਟਨੀਤਕ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮਸਲੇ ਦਾ ਹੱਲ ਕੱਢਣਾ ਹੀ ਹੁਣ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਬਚਿਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ ਜਿਉਂ ਦੇ ਤਿਉਂ ਬਣੇ ਰਹੇ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਮੁੜ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਡੂੰਘੀ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਵੱਲ ਧੱਕੀ ਜਾਵੇਗੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕਰੇ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਹਰ ਸੰਭਵ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਯਤਨ ਕਰੇ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਜ਼ੁਕ ਵੇਲੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜ ਹੈ।
Tuesday, April 14, 2026
