ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਵਟਸਐਪ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਐਲਾਨ, ਲੱਖਾਂ ਯੂਜ਼ਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ

ਮਾਸਕੋ : ਰੂਸ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਲੰਬੀ ਖਿੱਚੋਤਾਣ ਅੱਜ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਮੋੜ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਜਦੋਂ ਰੂਸੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮੈਟਾ (Meta) ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਐਪ ‘ਵਟਸਐਪ’ (WhatsApp) ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਲਾਕ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ। ‘ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਟਾਈਮਜ਼’ ਅਤੇ ਰਾਇਟਰਜ਼ ਦੀਆਂ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਰੂਸ ਦੇ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਨਿਗਰਾਨ ਅਦਾਰੇ ‘ਰੋਸਕੋਮਨਾਡਜ਼ੋਰ’ (Roskomnadzor) ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖਤਰਿਆਂ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਜਾਮਾ ਪਹਿਨਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਦਮ ਰੂਸ ਦੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਰੂਸ ਨੇ ਸਾਲ 2022 ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੈਟਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਇੰਕ. ਨੂੰ ਇੱਕ “ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਸੰਸਥਾ” (Extremist Organization) ਕਰਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਫੇਸਬੁੱਕ ਅਤੇ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗੀਆਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਸਾਈਟਾਂ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਵਟਸਐਪ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਛੋਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਟਸਐਪ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ‘ਚੈਨਲਜ਼’ (Channels) ਫੀਚਰ ਨੇ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੈਨਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰੂਸ ਵਿਰੋਧੀ ਏਜੰਡੇ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਫੈਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਪਾਬੰਦੀ ਦਾ ਅਸਰ ਰੂਸ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ‘ਤੇ ਪਵੇਗਾ। ਵਟਸਐਪ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਐਪ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲੋਕ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਨਿੱਜੀ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ, ਸਗੋਂ ਛੋਟੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦਫ਼ਤਰੀ ਕੰਮਕਾਜ ਲਈ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮਾਸਕੋ ਦੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਤਕਨੀਕੀ ਮਾਹਿਰ ਅਨੁਸਾਰ, “ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਐਪ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਰੂਸੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ।” ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਭਾਰੀ ਰੋਸ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਪਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਸਾਧਨ ਖੋਹੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਕ੍ਰੈਮਲਿਨ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਇਸ ਕਦਮ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰੂਸ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰੂਸ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਵਿਕਲਪ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜੋ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਇਸ ਐਲਾਨ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਰੂਸੀ ਐਪ ‘ਵੀਕੇ’ (VKontakte) ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ‘ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ’ (Telegram) ਦੇ ਡਾਊਨਲੋਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਉਛਾਲ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਹਰਮਨਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਟਸਐਪ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਅਜਾਰੇਦਾਰੀ ਹੋਰ ਵਧਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਤਕਨੀਕੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਰੂਸੀ ਯੂਜ਼ਰ ਇਸ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਬਾਈਪਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ‘ਵਰਚੁਅਲ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਨੈੱਟਵਰਕ’ (VPN) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਗੇ। ਪਰ ਰੂਸੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ VPN ਸੇਵਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਸਖ਼ਤੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ VPN ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਲਾਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਐਪਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੋਰ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਡਿਜੀਟਲ ਆਇਰਨ ਕਰਟਨ (Digital Iron Curtain) ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਦਮ ਹੈ, ਜੋ ਰੂਸ ਨੂੰ ਗਲੋਬਲ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤੋਂ ਹੋਰ ਅਲੱਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮੈਟਾ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ‘ਤੇ ਅਜੇ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸੂਤਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹਨ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰੋਪੇਗੰਡਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਦਿਲਚਸਪ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਰੂਸੀ ਜਨਤਾ ਇਸ ਪਾਬੰਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਕੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਤਕਨੀਕੀ ਜੁਗਾੜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਵਟਸਐਪ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਫਿਲਹਾਲ, ਰੂਸ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭੂਚਾਲ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।