ਕੈਨੇਡਾ ‘ਚ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਔਰਤਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣ ਰਹੀਆਂ ਮਾਵਾਂ, ਜਣਨ ਦਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ

ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਦੌੜ ਨੇ ਘਟਾਈ ਜਨਮ ਦਰ, 40 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਰ ਚੌਥੀ ਔਰਤ ਬਿਨਾਂ ਬੱਚੇ ਤੋਂ
ਸਰੀ, (ਦਿਵਰੂਪ ਕੌਰ): ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਤਸਵੀਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਸਟੈਟਿਸਟਿਕਸ ਕੈਨੇਡਾ (Statistics Canada) ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਦਰ (Fertility Rate) ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, 2024 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ 20 ਤੋਂ 49 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਰਗ ਦੀਆਂ 51.1 ਫੀਸਦੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਔਰਤਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਮਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ ਕਿੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
“ਅਲਟਰਾ-ਲੋਅ ਫਰਟੀਲਿਟੀ” ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, 2024 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਜਣਨ ਦਰ ਘਟ ਕੇ ਪ੍ਰਤੀ ਔਰਤ 1.25 ਬੱਚੇ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ ਕਾਰਨ ਕੈਨੇਡਾ ਹੁਣ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗਿਣੇ-ਚੁਣੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ “ਬਹੁਤ ਘਟ ਜਣਨ ਦਰ” (Ultra-low fertility) ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਹ ਦਰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 2.1 ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੈਨੇਡਾ ਇਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੈਨੇਡਾ ਹੁਣ ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਇਟਲੀ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੁੱਢੀ ਹੋ ਰਹੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਹਨ। ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ (1.29), ਫਿਨਲੈਂਡ (1.25), ਲਕਸਮਬਰਗ (1.25), ਇਟਲੀ (1.18), ਜਾਪਾਨ (1.15), ਸਿੰਗਾਪੁਰ (0.97) ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ (0.75) ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਾਲਾਤ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਹਨ।
ਬੱਚੇ ਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗਿਰਾਵਟ ਸਿਰਫ਼ ਜੈਵਿਕ (Biological) ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਕਾਰਨ ਵੱਡੇ ਹਨ। ਸਟੈਟਿਸਟਿਕਸ ਕੈਨੇਡਾ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਪੱਧਰ, ਲੇਬਰ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ, ਬਦਲਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਗਰਭ ਨਿਰੋਧਕ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਵਰਤੋਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਢੰਗ-ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਹਿੰਗਾਈ, ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਮਾਨ ਛੂਹ ਰਹੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਵਧਦਾ ਖਰਚਾ ਵੀ ਜੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਧਾਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਬਦਲਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਹਿਮ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਾਂ ਨਾ ਬਣਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲੈ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, 20 ਤੋਂ 29 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ 31 ਫੀਸਦੀ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਜੇ ਬੱਚੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ “ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ” ਜਾਂ “ਸ਼ਾਇਦ” ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 17 ਫੀਸਦੀ ਔਰਤਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਅਜੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕੀਆਂ ਜਾਂ ਦੁਚਿੱਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 40 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਰ ਚੌਥੀ ਔਰਤ ਬਿਨਾਂ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਹੈ।
2024 ਵਿੱਚ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਔਸਤ ਉਮਰ ਰਿਕਾਰਡ 31.8 ਸਾਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। ਕੁਝ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਉਮਰ 25-26 ਸਾਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਬੱਚੇ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕਾਰਕ ਜਣਨ ਦਰ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਨੀਤੀ ਘਾੜਿਆਂ ਅਤੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਖਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ ਵਜਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਘੱਟ ਜਣਨ ਦਰ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ‘ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਨਵੇਂ ਬੱਚੇ ਘੱਟ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ (Workforce) ਦੀ ਘਾਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੁੰਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ, ਪੈਨਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ‘ਤੇ ਬੋਝ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਕੈਨੇਡਾ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੇਬਰ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਸਰਕਾਰ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ (ਪਰਵਾਸ) ‘ਤੇ ਇੰਨਾ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਲਕਾਂ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਇਸ ਖਲਾਅ ਨੂੰ ਭਰਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਪਰ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਹੀ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਨੌਜਵਾਨ ਜੋੜੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਸਕਣ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਸਤੀ ਚਾਈਲਡ ਕੇਅਰ ਅਤੇ ਕਿਫਾਇਤੀ ਮਕਾਨ। ਸਿੱਟਾ ਸਟੈਟਿਸਟਿਕਸ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਕੜੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਦਲ ਰਹੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਘਟਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਦੂਰਗਾਮੀ ਨਤੀਜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਦਿਲਚਸਪ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਇਸ “ਅਲਟਰਾ-ਲੋਅ ਫਰਟੀਲਿਟੀ” ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਕੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦੀ ਹੈ। This report was written by Divroop Kaur as part of the Local Journalism Initiative.